Türkiye’de fosil yakıt kirliliği 26 bin 500 erken ölüme katkı sundu
COP31 çevresindeki etkinlikler çoğunlukla organizasyon ve kent hazırlıklarıyla anılırken, sağlık uzmanlarının paylaştığı bu veri tartışmanın doğrudan insan yaşamına ilişkin boyutunu gösteriyor. Bu nedenle, fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısına eşlik eden ölüm ve önleme rakamları gözden kaçmamalı.
COP31 kapsamında düzenlenen bir basın toplantısında uluslararası sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya’ya fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinde halk sağlığını önceliklendirme çağrısı yaptı. Toplantıda paylaşılan verilere göre fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği, Türkiye’de 2024 yılında yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulundu. Bu, iklim politikalarının yalnızca enerji tercihleri ya da uluslararası hedeflerden ibaret olmadığını; insanların sağlığını ve yaşamını da ilgilendirdiğini ortaya koyan bir sayı.
Rakamın önemi, onu yalnızca büyük bir toplam olarak görmekten değil, hangi soruna işaret ettiğini anlamaktan geliyor. Uzmanların aktardığı küresel veride, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin yılda 2 milyon 730 bin kişinin ölümüne neden olduğu belirtiliyor. Türkiye için açıklanan 26 bin 500 erken ölüm de bu tablonun ülke ölçeğindeki karşılığını gösteriyor. Böyle bir ölçekteki sağlık etkisi, hava kirliliğini iklim gündeminin tali bir başlığı saymayı güçleştiriyor.
Toplantıda dile getirilen çağrı, bu nedenle bir temenni olmanın ötesinde, yol haritasının hangi ölçütle kurulması gerektiğine dair bir uyarı niteliğinde. Uzmanlar, Brezilya’da düzenlenen COP30’da başlatılan Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası’nın halk sağlığını merkeze alacak biçimde ilerletilmesini istedi. Haberde Türkiye’nin bu yönde alınmış yeni bir kararı ya da tamamlanmış bir uygulaması aktarılmıyor; açıklanan, uzmanların Türkiye ve Avustralya’ya yönelttiği çağrı. Aradaki fark önemli: Çağrıyı karar gibi sunmadan, karar süreçlerinin hangi sonuçları hesaba katması gerektiğini konuşmak gerekiyor.
Aynı toplantıda paylaşılan Lancet Countdown 2026 raporundaki bir başka veri, politika tercihleriyle sağlık sonuçları arasındaki bağı daha görünür kılıyor. Rapora göre 2016’dan bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin ölüm önlendi. Bu veri, kirliliği azaltmanın yalnızca geleceğe dönük bir çevre hedefi değil, ölüm sayıları üzerinden değerlendirilebilen bir halk sağlığı meselesi olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla Türkiye için açıklanan 26 bin 500 rakamı, azaltım politikalarının neden somut bir ölçütle izlenmesi gerektiğini de düşündürüyor.
Siyaset gündeminde kurumların ve kararların değeri, yalnızca açıklanan hedeflerle değil, bu hedeflerin hangi sonuçlara bağlandığıyla anlaşılır. Fosil yakıtlardan uzaklaşma başlığı ele alınırken halk sağlığı merkeze alınacaksa, bu yaklaşımın yol haritasında nasıl karşılık bulduğu ve sonuçlarının nasıl değerlendirileceği de açık olmalı. Haberde bu konuda ayrıntılı bir uygulama planı yer almıyor; ancak uzmanların çağrısı, planın sağlık etkisini görmezden gelemeyeceğini ortaya koyuyor. Kamuoyunun izlemesi gereken nokta da çağrının karar ve uygulama süreçlerine yansıyıp yansımadığıdır.
Günün öne çıkan başlıkları arasında bu toplantının sınırlı yer bulması, açıklanan verinin önemini azaltmıyor. Yaklaşık 26 bin 500 erken ölüm, hava kirliliği ve enerji politikalarının birbirinden ayrı dosyalar gibi ele alınamayacağını gösteriyor. Üstelik raporun aktardığı önlenen ölüm sayısı, hava kirliliğinin azaltılmasının ölçülebilir bir sağlık karşılığı bulunduğuna işaret ediyor. COP31 hazırlıkları konuşulurken asıl tartışma, halk sağlığını merkeze alma çağrısının hangi kararlara ve sonuçlara dönüşeceği olmalı.
Bu köşe, Siyasi Gündem yazı işlerinin gün içinde yayımlanan haberlere dayanan değerlendirmesidir; haberlerde yer almayan bilgi içermez.


