AYM, Türk Medeni Kanunu’ndaki önalım hükmünü iptal etti

Anayasa Mahkemesi (AYM), paylı mülkiyette önalım hakkı kullanılırken taşınmaz payının rayiç bedelinin hâkim tarafından belirlenmesini öngören hükmü iptal etti. Resmî Gazete’de yayımlanan kararın iptal hükmü dokuz ay sonra yürürlüğe girecek.

Karara, 13 ayrı asliye hukuk mahkemesi ile CHP’nin başvuruları üzerine varıldı. Başvurular, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 734. maddesinin 2025’te 7571 sayılı Kanun’la değiştirilen ikinci fıkrasının iptalini istedi.

İptal edilen düzenleme, önalım hakkının alıcıya karşı dava açılarak kullanılmasını ve dava konusu payın rayiç bedelinin hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenmesini öngörüyordu. Önalım hakkı sahibinin, belirlenen bedelle alıcıya düşen tapu giderlerini hâkimin gösterdiği yere kesin süre içinde yatırması gerekiyordu.

Başvurularda, değişiklik öncesinde önalım hakkının satış bedeli ve tapu masrafları ödenerek kullanılabildiği belirtildi. Rayiç bedelin hangi tarihe göre belirleneceği ve düzenlemedeki süre kavramlarının belirsiz olduğu, satış bedelinin esas alınmamasının tapu siciline güven ilkesiyle bağdaşmadığı savunuldu.

AYM, önalım hakkının Anayasa’nın mülkiyet ve miras haklarını güvence altına alan 35. maddesi kapsamında olduğunu vurguladı. Mahkemeye göre önalım bedelinin, satıcı paydaş ile üçüncü kişi alıcının anlaştığı satış bedelinden farklı belirlenmesi, tarafların serbest iradesiyle kurduğu satış ilişkisinin şartlarını değiştirebiliyor.

Kararda, rayiç bedelin mahkemece belirlenmesinin üçüncü kişi alıcıyı haksız kazanç ya da zararla karşı karşıya bırakabileceği, önalım hakkı sahibini de hukuken belirsiz bir konuma sokabileceği kaydedildi. AYM, tarafların menfaatleri arasında adil denge kurulmadığı sonucuna vararak düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı buldu. Yatırılan bedelin ise hükmün kesinleşmesinden sonra nemalarıyla birlikte ilgilisine ödenmesi öngörülüyordu.